لایحه «طراحی، پایش و نمای شهر تهران» خیلی مهم است، اما باید تکمیل شود
گفت گو با «مدیرکل معماری و ساختمان معاونت شهرسازی» شهرداری تهران منبع: سایت تابناک
با توجه به آنکه چند سالی است در شهر تهران اخذ تاییدیه نما در فرایند دریافت پروانه ساختمانی مورد نظر قرار گرفته و الزامی می باشد، به منظور تکمیل این فرایند کلیات لایحه «طراحی، پایش و نمای شهر تهران» در نشست اخیر شورای اسلامی شهر تهران تصویب گردید و موجب شکل گیری ابهامات و پرسش هایی شده که می بایست پاسخ داده شوند.
سوالاتی مانند اینکه آیا قرار است با مقررات سختگیرانه ای در این خصوص مواجه باشیم که هزینه های جدیدی را به سازندگان در این حوزه تحمیل خواهد کرد و پس از آن به رسم اغلب طرح های اجرا شده در تهران، در دیگر شهر های کشورمان هم در دستور کار قرار خواهد گرفت و اپیدمی خواهد شد یا ماجرا چیز دیگری است.
برای دریافت پاسخ پرسش ها و ابهامات پیش آمده یکی از بهترین گزینه ها دکتر سیدحمید موسوی، مدیرکل معماری و ساختمان معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران می باشد، چرا که ایشان از نزدیک در جریان همه امور لایحه یاد شده و طراحی صورت گرفته برای اجرای آن است و از کلیه برنامه های آتی معاونت شهرسازی شهرداری تهران برای اجرای این لایحه مطلع می باشند:
در آغاز از این سوال شروع کنیم که ظاهرا «لایحه پایش اجرای نمای شهر تهران» موضوع جدیدی نیست و شورای شهر در سال ۹۳ در این خصوص اقداماتی ترتیب داده که بر اساس آن، بحث نمای ساختمان از همان زمان در دستور کار شهرداری قرار گرفته است. آیا این گزاره صحیح است و در خصوص نما در پروانه ساخت پیش از این نیز چیزی لحاظ می گردد؟
بله، از سال ۱۳۹۳ با عنایت به بیانات مقام معظم رهبری در خصوص مباحث مرتبط با معماری و نمای شهری و تاثیرگذاری معماری و نمای ساخت و ساز ها بر فضای سبک زندگی شهروندان و در راستای ماموریت های معاونت شهرسازی و معماری پیرو دستورالعمل ابلاغی شهردار محترم وقت تهران با عنوان «دستورالعمل ساماندهی نما های شهر تهران»، اداره کل معماری و ساختمان به عنوان متولی این امر در سطح شهر تهران اقدام به تشکیل و راه اندازی کمیته های نما در سطح مناطق ۲۲ گانه و کمیته بنا های شاخص در حوزه معاونت شهرسازی و معماری نمود و کلیه پروانه های ساختمانی از آن سال به بعد ملزم به ارایه طرح نما جهت بررسی و پایش در کمیته های مورد اشاره گردیدند.
ساختار کمیته های نمای مناطق متشکل از دو نفر از اساتید دانشگاهی، یکی طراح شهری و یک نفر معمار جهت بررسی علمی و نمایندگان اداره کل معماری و ساختمان و شورای اسلامی شهر تهران جهت نظارت بر انجام صحیح فرایند و همچنین دبیر و معاون شهرسازی منطقه به منظور انجام هماهنگی و پیشبرد روند اداری مربوطه می باشند و در ترکیب کمیته بنا های شاخص به دلیل اهمیت موضوع و بزرگ مقیاس بودن این دسته از بنا ها علاوه بر ساختار مذکور، نماینده سازمان آتش نشانی و سازمان زیباسازی نیز حضور دارند.
در حال حاضر پس از گذشت ۴ سال از انجام و پیگیری این فرایند در سطح شهر علی رغم آنکه شاهد تغییرات مثبتی در سیما و منظر شهری می باشیم. هم تغییرات در جداره ها و هم تغییرات معماری تک بنا ها که همگی مرهون تلاش های بسیار در راستای راهبری، کنترل و نظارت بر طرح نما های ساختمانی از طریق برگزاری جلسات کمیته های مورد اشاره و اقدامات مربوطه و همراهی شهروندان در این زمینه بوده است؛ و در واقع این تغییرات همگی مؤید تغییر گرایش ها و سلایق ذی نفوذان و ذی نفعان در طرح معماری نما های ساختمانی می باشند.
اما همچنان فاصله زیادی تا تحقق کامل منویات مقام معظم رهبری و دستیابی به ایده آل های مدیریت منظر شهری داریم. از این رو به منظور ارتقاء و بهبود فرایند موجود، اصلاح و بازنگری آن در قالب تدوین لایحه «طراحی، پایش و نمای شهر تهران» جهت مدون نمودن روال معمول در دستور کار قرار گرفت چرا که کمک می نماید تا بحث نما در هر سه بعد «طراحی»، «اجرا» و «پایش» بر اساس یک سند فرادست مدیریت شود.
یعنی قرار است برای هر منطقه بنای مشخصی با توجه به شاخصه های آن منطقه در نظر گرفته شده و ملاک عمل قرار گیرد؟ اگر این گونه است، معیارهایتان برای رسیدن به این بنای شاخص چیست؟
اگر به لایحه توجه شود، بخشی از آن به طراحی اختصاص دارد و بخش دیگر آن به پایش و در نهایت به اجرا و نظارت بر آن پرداخته است. در بخش پایش و نظارت بر اجرا، تاکید بر این است که مختصات درج شده در پروانه صادر شده مبنا، و اجرای نما های ساختمانی مطابق با طرح مصوب کمیته مناطق باشد.
در خصوص ضوابط و مقررات ملاک عمل، این اداره کل نیز به نمایندگی معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران در سال ۱۳۹۱ اقدام به تهیه «ضوابط عام نما» نمود، که ضوابطی است برای کل شهر، که در حال حاضر در کنار دیگر ضوابط و مقررات موجود در این حوزه از جمله مقررات ملی ساختمان، مصوبات شورایعالی شهرسازی و معماری و شورای اسلامی شهر تهران ملاک عمل ارزیابی و بررسی طرح نما های ساختمانی در کمیته های تخصصی مربوطه می باشد که از طریق پرتال شهرداری های مناطق ۲۲ گانه در دسترس عموم شهروندان اعم از مالکان، طراحان و سازندگان قرار می گیرد.
ولی لازم به ذکر است که در حال حاضر علی رغم وجود ضوابط و مقررات مذکور، متاسفانه به دلیل پرداختن صرف به ابعاد کمی موضوع ضوابط مذکور نمی توانند به صورت کامل پاسخ گوی نیاز ها جهت ساماندهی سیما و منظر شهر باشند چرا که طراحی و اجرای نما های ساختمانی در هماهنگی با همجواری ها بیش از آنکه دارای ابعاد کمی باشند، دارای ابعاد کیفی هستند.
از این رو در راستای تکمیل ضوابط و مقررات موجود نما، بازنگری ضوابط عام نما با عنوان «ضوابط نظم نما» که بالغ بر ۹۵ درصد کار های آن انجام شده و تشریفات اداری برای تصویب آن آغاز شده و نیز تهیه و تدوین ضوابط خاص نما با توجه به تفاوت های فرهنگی و اجتماعی به تفکیک مناطق ۲۲ گانه در دستور کار می باشد که در حال حاضر ۳ منطقه ۱۳، ۱ و ۱۹ به صورت پایلوت در حال تهیه می باشند و آن گونه که در لایحه آمده، می بایست ضوابط خاص برای دیگر مناطق هم ظرف دو سال پس از تصویب و ابلاغ لایحه تهیه شوند تا با تکیه بر ضوابط و مقررات یکپارچه و جامع و با استفاده از توان علمی اساتید و صاحب نظران این حرفه به نتایج مطلوبی برسیم که هم فرهنگ غنی ما توصیه می کند، هم آموزه های دینی مان تاکید دارد و هم تاریخ معماری و شهرسازی ما گواهی می دهد.
پس با این حساب، نطق آقای مسجد جامعی، عضو شورا که خواستار در نظر گرفتن بسته های تشویقی برای نما شده بود، مغایر با ضوابطی که بیان کردید نیست و در پروسه های طی شده برای تهیه ضوابط تا به امروز تعارض ندارد؟
پیشنهاد جناب آقای دکتر مسجد جامعی نیز همسو با گفته های بنده در راستای تاکید بر انطباق نما های اجرا شده با نما های مصوب و لزوم رعایت اصول و مقررات مربوطه می باشد. بهتر است در این خصوص موضوع را از نگاهی دیگر نیز بررسی نماییم و از این نکته غافل نمانیم که تدوین ضوابط و راهبری و نظارت بخشی از اقدام لازم در حوزه ساماندهی سیما و منظر شهر تهران می باشد و دانش افزایی و فرهنگ سازی، بسیار به این امر کمک می نمایند چرا که معماری در یک جامعه در تعاملی نزدیک با فرهنگ آن جامعه است و دخیل کردن جامعه و شهروندان در مدیریت شهری موجب تکامل شهروندان و جامعه شده و به آگاه سازی و توانمندسازی آنان در زمینه حقوق محیطی شان و چگونگی پیگیری و تأمین آن منجر خواهد شد و این امر میسر نمی شود مگر با دانش افزایی جامعه.
در این راستا و جهت نهادینه کردن مقوله نقد علمی در معماری و شهرسازی در کنار حس مسئولیت تک تک شهروندان نسبت به آنچه می بینند و آنچه در آن زندگی می کنند، این اداره کل همایش ها و نمایشگاه های دوره ای بسیاری را تا کنون برگزار نموده است و همواره به عنوان یکی از محور های مهم مورد نظر برنامه ها می باشد و در سال جاری نیز مد نظر است که ۲ مساله را پیگیری و محقق نماییم:
یکی برگزاری “نمایشگاه های نما” در سطح مناطق ۲۲ گانه شهر تهران، که در آن ها آثار برگزیده یا آثار شاخص که در کمیته نمای مناطق و کمیته بنای شاخص انتخاب شده اند را در معرض دید عموم و قضاوت کارشناسان و طراحان قرار دهیم و دوم اینکه نمایشگاه و همایش در خصوص مصالح و جزییات اجرایی در حوزه نما برگزار نماییم که به روزترین و نوین ترین مصالح را به مردم معرفی کنیم؛ اعم از محصولات بومی، محصولات تولید داخل، محصولات دانش بنیان که علاوه بر صرفه جویی در انرژی، موضوع استفاده از انرژی های تجدیدپذیر در نمای ساختمان را تضمین نمایند و… .
علاوه بر آن، در حاشیه این نمایشگاه، کلاس های آموزشی و کارگاه هایی برای طراحان شهری دایر خواهیم کرد تا دانش شان را در این خصوص ارتقا داده و علاوه بر آن، یک نوع هماهنگی و اجماع و وحدت رویه در این صنف به وجود آوریم. بر این اساس، فرمایش جناب آقای دکتر مسجدجامعی راهگشاست و مبنای کار ما هم همین است که بتوانیم همگان را به این امور تشویق کنیم و طرح دایر کردن نمایشگاه ها و همایش هم به نوعی همین هدف را دنبال می کند.
از جمله نگرانی هایی که در خصوص لایحه اخیر مطرح می شود، بحث هزینه هایی است که اجرای آن به سازندگان تحمیل خواهد کرد. در این خصوص چه پاسخی دارید؟
از آنجا که نما سطحی ترین لایه تشکیل دهنده و عام ترین حیطه دربرگیرنده یک ساختمان است و پیش از آنکه وارد ساختمان بشویم نمای آن جلب توجه می نماید، پیش از هر چیزی در قدم اول نگاه مالک و سازنده را متمرکز به خود می نماید و از این رو ارزش افزوده قابل ملاحظه ای را به دنبال خواهد داشت؛ لذا به همین دلیل است که سازندگان هزینه های بیشتری را برای بخش نما تقبل می کنند، چراکه در پی ارزش افزوده ناشی از اجرای نما هستند.
موضوع مهم، اما این است که ما الگو های مناسبی را در این خصوص معرفی نکرده ایم و این موجب شده تا نظام بازار در این خصوص الگو هایی را (مثل نما های کلاسیک) به سازندگان دیکته کند. الگو هایی که با الگو های معماری ایرانی و اسلامی تطابق داشته باشد و ترجیحا از مصالح بومی هر منطقه استفاده شده باشد باید جایگزی الگو های موجود شوند و کسی هم نمی تواند ادعا کند که این جایگزینی ارزش ساختمان را پایین می آورد.
البته توجه به این نکته ضروری است، چون الگو های مناسب معرفی نشده اند، ترس ذاتی در بین سرمایه گذاران در خصوص این تغییر وجود دارد که می بایست برطرف شود تا ساختار غلطی که دایر شده، کنار برود و ساختار صحیح جایگزین آن شود. باید بدانیم نما یک موضوع فانتزی نیست، بلکه لباسی است بر پیکره ساختمان، که ساختمان با آن خودش را به شهر معرفی می کند و قصد این است که این لباس، منطبق با آموزه های هویتی، فرهنگی و دینی باشد.
لذا هزینه های اضافی به مالک تحمیل نمی شود و در عین حال، می گوییم کسانی که در این مسیر حرکت می کنند را باید تشویق کرد تا این ترس از بین برود و در نتیجه، دیگران هم همراه مدیریت شهری شده و خود را مقید به رعایت این الگو ها نمایند.
در خصوص اظهار نظر خانم آروین، یکی دیگر از اعضای شورا که گفته زیرساخت های شهرداری برای اجرای این مصوبه فراهم نیست، چیست؟ این در حالی است که می بینیم برخی تبلیغات درج شده در فضای مجازی حکایت از دریافت تاییدیه از کمیته نما به ازای دریافت هزینه هایی دارد. آیا این موارد نشان نمی دهد که با اجرای این لایحه هزینه جدیدی به سازندگان تحمیل خواهد شد؟
نگرانی ای که عضو محترم شورای اسلامی شهر دارند این است که مبادا گلوگاه جدیدی در فرایند صدور پروانه ساخت ایجاد شود و این گلوگاه علاوه بر اینکه تالی فاسد ایجاد کند، هزینه های اضافی هم به سازنده و مالک تحمیل نماید. پاسخ ما به این نگرانیِ بحق و کاملا صحیح این هست که اولا گلوگاه جدیدی ایجاد نخواهد شد و مرحله جدیدی علاوه بر فرایندی که معمول است، اضافه نخواهد شد، چراکه چهار سال است کمیته نما جزیی از فرایند صدور پروانه است و با لایحه جدید تنها قرار است به امور در این باره نظم داده شود، که معنای این نظم دادن و قانون و ضابطه مدار شدن، بهبود وضعیت فعلی است نه بدتر شدن آن و با تصویب این لایحه قوانین و ضوابط را مشخص خواهد کرد و اوضاع را از شرایط نامشخص فعلی خارج خواهد نمود.
علاوه بر این، در خصوص ضوابط خاص که پیشتر به آن اشاره کردیم (مطرح گردید که برای سه منطقه ضوابط مشخص شده و برای باقی مناطق هم طی دو سال مشخص خواهد شد)، هم تدابیری اتخاذ کرده ایم تا مانع از ابتلای سازندگان به مشکلات شده و از ورود افراد و شرکت هایی که ممکن است سو استفاده هایی کنند، جلوگیری به عمل آوریم، به این صورت که از مدت ها قبل، حتی قبل از تصویب لایحه در شورای اسلامی شهر، چاره اندیشی کرده و هر منطقه را موظف کردیم تا طرح های مصوبش را جهت شکل گیری یک الگوی تصویری و بصری در اختیار مالکان و سازندگان قرار دهد، تا طراح و سازنده در یک فضای مبهم و تاریک که ممکن است برخی از آن سو استفاده کنند قرار نگیرند.
به این منظور نما های مصوب مطلوب و برتر به تفکیک هر منطقه به صورت ماهانه رصد می گردند و از طریق پرتال اداره کل معماری و ساختمان و شهرداری های مناطق ۲۲ گانه در دسترس عموم شهروندان اعم از مالکان، طراحان و سازندگان قرار می گیرد. از این رو طراح می تواند ابعاد ملکش و موقعیت قرارگیری اش را با یکی از این طرح ها که همه شناسنامه و آدرس دارند، تطبیق دهد و نیاز نباشد به شرکتی مراجعه کرده و از آن ها بخواهد طرحش را به تصویب برساند و به ایشان هزینه بپردازد.
علاوه بر این، برای آنکه کنترل مناطق راحت تر شود، تا پایان سال همه طرح ها را در محیط جی ای اس در سامانه شهرسازی قرار خواهیم داد. این امور همه در راستای کاهش فساد هستند، نه افزایش فساد، کما اینکه اگر ما لایحه را به تصویب نرسانیم و اجرایی نکنیم و در نتیجه تهیه و تنظیم ضوابط خاص را پی نگیریم، به باور بنده هر روز فساد گسترده تر و شرایط بدتر خواهد شد. بر این اساس است که می گویم این لایحه بسیار مهم است و تاکید دارم که می بایست روند تکمیل آن طی شود.
منبع: سایت تابناک
